Truyện dài Tu bụi-tu giữa bụi trần –như lời giải thích của tác giả, là câu chuyện kể về những đổi thay không ngừng trong cuộc đời của một con người với nhiều hạnh phúc lẫn đắng cay song hành.

Qua cảm nhận của một người mà phần lớn cuộc sống riêng gắn liền với triết lý Phật giáo, tác giả Trần Kiêm Đòan đã gửi gắm tâm tư, tình cảm của mình vào nhân vật chính Trí Hải-hình tượng của một kẻ thích “phiêu bạc giang hồ” giữa thế giới để hành đạo và sẵn sàng từ bỏ địa vị giàu sang, quyền chức của một vị hòang thân  nhà Nguyễn để nhập thế của sự tu hành.

Được vua Gia Long tin dùng nhưng bị tân vương Minh Mạng nghi ngờ, thân phận “xuống chó” nhiều hơn “lên vua”  của Trí Hải tưởng chừng như đã đi vào sự bế tắc, tuyệt vọng. Nhưnh chính lúc này, tinh thần hóa giải của đạo Phật đã giúp ông tìm ra phương hướng để giải quyết, vừa ít thiệt thòi nhất, vừa không gây đau khổ cho mình và cho người khác. Đó là quá trình chuyển hóa từ tình trạng bị dính mắc, trói buộc tròng vòng đời trần tục đến buông xả, tự do trong tinh thần từ bi và trí tuệ nhân bản đượm mùi triết lý Phật giáo. Cuộc sống tình cảm riêng tư của Trí Hải còn gắn liền  với Ba Gấm-một cung nữ hầu cận riêng cho công chúa Ngọc Nữ và xuất thân trong một gia đình nông dân. Từ tình cảm và mối quan hệ anh-em, trên-dưới ban đầu, cả hai đã yêu nhau. Tuy không đến đích cuối cùng, nhưng cuộc tình đầy đam mê, thơ mộng và cũng lắm trái ngang của họ đã thóat qua ngõ cụt của tuyệt vọng, hủy họai để chuyển hóa thành lòng thương  quý và sự hy sinh cao thượng cho mình và cho người. 

Những diễn biến của cốt chuyện, những suy nghĩ, hành động và chuyển biến tâm lý của các nhân vật trong  Tu bụi vừa liền mạch, vừa cắt rời nhau qua mỗi chương để nói lên những vấn đề liên quan đến đạo Phật. Tuy nhiên, cái hay nhất là tác giả vẫn giữ được tính thống nhất của nội dung; các tình tiết được diễn đạt khá tinh tế, hấp dẫn, có khi vừa nhẹ nhàng, đôi lúc đầy kịch tính qua sự chuyển biến bất ngờ trong tính cách và cách hành xử của từng nhân vật. Điển hình nhất là trong chương 26, trận đấu sinh tử giữa  Trần Minh và Phạm Xảo dẫn đến cái chết của Phạm Xảo mang đầy tính nhân văn và đưa diễn biến của câu truyện dài này đến đỉnh điểm tuyệt xảo. Thêm vào đó,  Ba Gấm và thầy Tiêu từ giã cuộc đời trần trong xót xa nhưng cũng  đầy lý tưởng “ vì nghĩa quên mình” chính là biểu tượng  làm dấu nhấn  cho việc Tu Bụi giữa đời, đem cái Tâm Giác Ngộ để xả kỷ, hành thiện…

Với cảm nhận nghệ thuật của nhiều người, Tu Bụi vừa lôi cuốn, vừa khéo, vừa đẹp  về cả ba phương diện: Văn học, triết học và đạo học. Đây là tác phẩm không thể thiếu trong tủ riêng của những người yêu sách.